( 1 ) چون ابو جعفر از وى نااميد شد ، عمويش عيسى بن موسى را به سوى او فرستاد و با خود گفت براى من فرق نمىكند كه كدام يك آن ديگرى را بكشد ! زيرا سفّاح بعد از ابو جعفر ( منصور ) عيسى را وليعهد خود قرار داده بود و ابو جعفر به اين امر راضى نبود ! با عيسى چهار هزار نفر گسيل داشت سپس به او گفت پيش از اين كه با او بجنگى ، به او امان بده ! عيسى به سوى او رفت وقتى كه به فيد رسيد به گروهى از ياران محمد نامه نوشت و آنها از اطراف وى پراكنده شدند در صورتى كه با محمد صد هزار نفر اجتماع كرده بودند ، محمد خندقهاى اطراف مدينه را كنده و آماده شد . ( 2 ) صولى مىگويد : وقتى كه ياران ابو جعفر به اطراف خانهء محمد رسيدند او تلاشى جز سوزاندن ديوان خود نداشت ؛ زيرا در آن اسامى كسانى بودند كه با آنها مكاتبه كرده بود و آنها با وى بيعت كرده بودند . همين كه از اين كار فارغ شد ، فرمود : هم اكنون مرگ را از روى ميل پذيرايم و اگر اين كار را نكرده بودم هرآينه مردم دچار مصيبت بزرگى شده بودند ، پس عيسى آمد ، بر بلندايى ايستاد سپس گفت : اى محمد تو در امانى ! محمد فرياد برآورد به خدا سوگند كه آنچه تو مىگويى من نمىشنوم و مرگ با عزّت بهتر از زندگى با ذلّت است ! آنگاه مردم متفرق شدند و از صد هزار فقط سيصد و شانزده مرد به شمار اصحاب بدر ، با وى باقى ماندند او و يارانش غسل كردند و حنوط نمودند و مركبهايشان را پى كردند ( 3 ) و بعد به عيسى و يارانش حمله بردند ، سه مرتبه آنها فرار كردند سپس جمعيت بيشترى به مقابلهء ايشان آمدند تا اين كه آنها را كشتند ؛ حميد بن قحطبه محمد را كشت در حالى كه او را نمىشناخت و سر او را نزد عيسى آورد ، خواهرش زينب و دخترش فاطمه پيكر او را در بقيع دفن كردند و سرش را به نزد ابو جعفر بردند و در كوفه ( بر سر نيزه ) نصب كردند و در شهرها گردانيدند . تمام مدت درنگ او از زمان ظهور تا شهادتش دو ماه و هفت روز بود ، زيرا كه او در اوّل رجب قيام كرد و چهارده روز از ماه رمضان گذشته بود كه به قتل رسيد « 1 » و سن او در روز شهادتش چهل و پنج سال بود و در محل احجار الزّيت شهيد شد و همراهش ذوالفقارى بود كه عيسى بن موسى آن را برداشت و بعد به هارون الرشيد انتقال يافت .

--> ( 1 ) با اين حساب دو ماه و چهارده روز مىشود ، نه دو ماه و هفت روز كه در متن آمده است - م .